Bert Pelgrim werkt als afdelingshoofd voor een gevangenis waar ze “gewone” gedetineerden op een “bijzondere” manier behandelen: Penitentiaire Inrichting Amerswiel in Heerhugowaard. Basis voor het concept komt uit Noorwegen waar het gevangeniseiland Bastoy er met succes een ander regime op na houdt dan andere gevangenissen. Bekijk de uitzending van de VPRO.

In de "gewone gevangenissen" wordt juist weinig tijd en aandacht besteed aan het "geschikt maken" van gevangenen voor het leven na hun tijd in de gevangenis. Het gevolg: de recidivecijfers zijn schrikbarend, tot 85% onder de jeugd! In de gevangenis worden de meeste gedetineerde onderworpen aan een streng regime van slapen, eten, luchten, werken, sporten en soms andere activiteiten op vaste tijden. Zelf hebben ze geen enkele controle over wat ze doen en wanneer. Het idee in Amerswiel is dat mensen beter voorbereid zijn op een leven in de maatschappij wanneer zij in de gevangenis al verantwoordelijkheid krijgen en een zekere mate van regie over hun leven. Daarbij is het belangrijk dat zij leren samenwerken en rekening houden met elkaar. In Amerswiel wonen 10 mannen met elkaar in een huisje op het terrein en dat betekent dat ze met elkaar moeten zorgen voor eten, afwas en schoonmaak. Er ontstaat sociale controle en gedetineerden leren onderhandelen op basis van gelijkheid en respect.

Uiteraard zijn niet alle gedetineerden geschikt voor een dergelijk lichter beveiligd regime. Gedetineerden worden op basis van observaties in de "gewone" gevangenis geschikt geacht voor overplaatsing naar Amerswiel. Gedragen ze zich niet goed, dan worden ze teruggestuurd. Daarmee heeft Amerswiel een aardige stok achter de deur, maar ook de beoordeling van geschiktheid voor het regime speelt een grote rol: slechts 3 á 4% kan zich niet handhaven en moet terug.
De factoren die van belang zijn bij deze beoordeling zijn;
de omgang met medegevangenen en personeel;
hygiëne;
in hoeverre het dagprogramma wordt gevolgd;
inzet tijdens de arbeid en observaties van het bezoek (wie zijn dat en hoe gedraagt de gedetineerde zich daarbij?).
Deze observaties worden grotendeels gedaan door het personeel dat de gedetineerden dagelijks begeleidt.

En zo komen we bij zaken die voor ons assessmentprofessionals beroepsmatig interessant zijn. Het beoordelen van gedrag van gedetineerden en het op basis van dit gedrag voorspellen van toekomstig gedrag wordt ernstig bemoeilijkt door de geslotenheid van de meeste gedetineerden. De meesten hebben geleerd alleen op zichzelf te vertrouwen en zullen niet snel inzage geven in wie ze zijn en wat ze beweegt. Hoewel ook wij wel eens te maken hebben met een onwillige kandidaat, bij selectie of bij ontwikkelassessments in een conflictueuze werkomgeving, zijn de meeste van onze kandidaten wel bereid hun gedrag te laten voorspellen. Dat de mensen in de gevangenis in staat zijn toch met zoveel succes te voorspellen welke gedetineerden succesvol zullen zijn in Amerswiel is bijzonder. Wellicht moeten wij ook af en toe wat uitgebreider observeren in het dagelijks leven van onze kandidaten?!